Sahitya (Sanskrit Literature)

Guide to Sanskrit literary tradition: texts, authors, genres, and aesthetics.

Literary Genres

काव्य (Poetry)

Type	Description	Examples
महाकाव्य	Epic poem (8+ sargas)	रघुवंशम्, कुमारसम्भवम्
खण्डकाव्य	Minor poem	मेघदूतम्, ऋतुसंहारम्
मुक्तक	Standalone verses	अमरुशतकम्, भर्तृहरिशतकत्रयम्
चम्पू	Mixed prose-verse	नलचम्पूः

नाटक (Drama)

Type	Description	Examples
नाटक	5-10 acts, heroic theme	अभिज्ञानशाकुन्तलम्
प्रकरण	Invented plot	मृच्छकटिकम्
भाण	One-act monologue	—
प्रहसन	Farce/comedy	मत्तविलासप्रहसनम्

गद्य (Prose)

Type	Description	Examples
आख्यायिका	Romance/adventure	कादम्बरी, हर्षचरितम्
कथा	Story collection	पञ्चतन्त्रम्, हितोपदेशः

The Five Mahakavyas

#	Text	Author	Subject	Sargas
1	रघुवंशम्	कालिदास	Raghu dynasty	19
2	कुमारसम्भवम्	कालिदास	Birth of Kartikeya	17 (8 authentic)
3	किरातार्जुनीयम्	भारवि	Arjuna vs Shiva	18
4	शिशुपालवधम्	माघ	Killing of Shishupala	20
5	नैषधीयचरितम्	श्रीहर्ष	Nala-Damayanti	22

Major Authors

कालिदासः (Kalidasa) — c. 4th-5th century CE

"The Shakespeare of Sanskrit"

Work	Genre	Theme
रघुवंशम्	महाकाव्य	Raghu dynasty from Dilipa to Agnivarna
कुमारसम्भवम्	महाकाव्य	Shiva-Parvati marriage, Kartikeya's birth
मेघदूतम्	खण्डकाव्य	Yaksha's message via cloud
ऋतुसंहारम्	खण्डकाव्य	Six seasons
अभिज्ञानशाकुन्तलम्	नाटक	Dushyanta-Shakuntala love story
विक्रमोर्वशीयम्	नाटक	Pururavas-Urvashi love story
मालविकाग्निमित्रम्	नाटक	Agnimitra-Malavika romance

Style: माधुर्य (sweetness), उपमा mastery, nature imagery

Other Major Poets

See references/authors.md for complete profiles.

References

Detailed information:

• references/mahakavyas.md - Epic poems with sarga summaries
• references/natakas.md - Drama tradition and major plays
• references/authors.md - Poet biographies and styles
• references/rasa.md - Aesthetic theory (rasa, dhvani)

Rasa Theory (Quick Reference)

The nine rasas (aesthetic emotions):

Rasa	Emotion	Sthayibhava	Color	Deity
शृङ्गार	Erotic	रति (love)	श्याम	विष्णु
हास्य	Comic	हास (mirth)	सित	प्रमथ
करुण	Pathetic	शोक (sorrow)	कपोत	यम
रौद्र	Furious	क्रोध (anger)	रक्त	रुद्र
वीर	Heroic	उत्साह (energy)	गौर	इन्द्र
भयानक	Terrible	भय (fear)	कृष्ण	काल
बीभत्स	Odious	जुगुप्सा (disgust)	नील	महाकाल
अद्भुत	Marvelous	विस्मय (wonder)	पीत	ब्रह्मा
शान्त	Peaceful	शम (tranquility)	स्फटिक	नारायण

Kavya Definition

शब्दार्थौ सहितौ काव्यम् — "Word and meaning united is poetry"
— Bhamaha

रसात्मकं वाक्यं काव्यम् — "Poetry is language ensouled with rasa"
— Vishvanatha

Famous Opening Verses

Text	Opening
रघुवंशम्	वागर्थाविव संपृक्तौ...
कुमारसम्भवम्	अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा...
मेघदूतम्	कश्चित्कान्ताविरहगुरुणा...
शाकुन्तलम्	या सृष्टिः स्रष्टुराद्या...
किरातार्जुनीयम्	श्रियः कुरूणामधिपस्य पालनीम्...

Scripts

Utilities in shared/scripts/:

cd shared/scripts && uv sync

Script	Use
transliterate.py	Convert text between scripts
chandas.py	Identify meter of sample verses

Related Skills

Need	Use
Analyze specific verse	sloka
Grammar questions	vyakarana
Word meanings	kosha
Devotional hymns	stotra